Windows'ta Başlangıç Programlarını Yönetme

Bir tanıdığımın laptopunu ilk açtığımda masaüstünün gelmesi bir buçuk dakika sürüyordu. Ne diski doluydu ne de RAM'i yetersizdi; sadece yıllar içinde kurulan her programın kendini açılışa yazdırmasına kimse "hayır" dememişti. Yarım saatlik bir temizlikten sonra makine 20 saniyede kullanılabilir hale geldi. O günden beri bakım yaptığım her bilgisayarda ilk baktığım yer windows başlangıç programları listesi oluyor. Çünkü burası, hiç para harcamadan hız kazanabileceğiniz en verimli alan.

Mantık şu: Windows açılırken sadece kendi çekirdek bileşenlerini değil, "beni de başlat" diye kaydolmuş onlarca uygulamayı da yüklemek zorunda. Bunların çoğu arka planda güncelleme kontrol eden, bulut senkronizasyonu yapan ya da sadece daha hızlı açılmak için hafızada bekleyen yardımcı süreçler. Tek tek zararsız görünürler, toplamı diski ve işlemciyi ilk dakikalarda kilitler.

Başlangıç Listesini Bulmak ve Doğru Okumak

Çoğu kişi Görev Yöneticisi'ni açıp listeye bakıyor ama neyi kapattığını bilmediği için korkup vazgeçiyor. Ben de ilk yıllarımda öyleydim. Şimdi izlediğim sıra şu:

Görev Yöneticisi ve Ayarlar menüsü

Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açıp Başlangıç uygulamaları sekmesine geçiyorum. Buradaki "Başlangıç etkisi" kolonu tahmini bir ölçüm; Yüksek yazan bir öğe açılışta diski ciddi biçimde meşgul ediyor demektir. Kolon başlıklarına sağ tıklayıp CPU'da geçen süre ve Disk G/Ç alanlarını da açarsanız tahmin yerine somut veriyle çalışırsınız.

Windows 11'de Ayarlar > Uygulamalar > Başlangıç aynı listeyi daha sade gösterir. Ben karar verirken şu üç soruyu soruyorum: Bu programı her gün açıyor muyum? Kapatınca bir donanım işlevi kaybolur mu? Yayıncısı belli mi? Üçüne de net cevap veremiyorsam kapatıp bir hafta gözlemliyorum.

Görev Yöneticisi'nin göstermediği yerler

Listeyi temizlediğiniz halde açılış hâlâ yavaşsa, program kendini başka bir yerden çağırıyor olabilir. Baktığım noktalar:

• Başlangıç klasörü: Windows + R ile shell:startup yazın. Kullanıcıya ait kısayollar burada durur. shell:common startup ise tüm kullanıcılar için geçerli olanı açar.
• Görev Zamanlayıcı: Bazı güncelleyiciler "oturum açıldığında" tetiklenen görev olarak kaydolur. Kitaplık altındaki üretici klasörlerini tarayın; gereksiz görenleri devre dışı bırakın, silmek yerine devre dışı bırakmak geri dönüş imkânı verir.
• Hizmetler: services.msc içinde üçüncü parti hizmetleri "Otomatik" yerine "Otomatik (Gecikmeli Başlatma)" yapmak, açılıştaki yığılmayı dağıtmanın zarif bir yolu.

Autoruns ile derin tarama

Microsoft'un Sysinternals araçları arasındaki Autoruns, tüm bu noktaları tek ekranda gösterir. Options menüsünden Microsoft imzalı girdileri gizlerseniz karşınızda sadece sonradan eklenenler kalır. Sarı satırlar artık var olmayan dosyalara işaret eden ölü kayıtlardır; onları silmek risksizdir. Buradaki tek kuralım: emin olmadığım hiçbir satırın onay kutusunu kaldırmam, önce dosya yolunu inceleyip ne olduğunu araştırırım.

Neyi Kapatmalı, Neyi Bırakmalı

İnternetteki "şunları kapat" listelerine körü körüne uymanın zararını gördüm; ses kartı yardımcısını kapatıp mikrofonu çalışmayan, dokunmatik yüzey sürücüsünü kapatıp iki parmak kaydırmayı kaybeden insanlar tanıyorum.

Kalması gerekenler

Çoğu kişide gereksiz olanlar

• Yazıcı, tarayıcı ve kamera üreticilerinin izleme araçları — cihazı taktığınızda zaten çalışırlar.
• Ofis paketlerinin ve PDF okuyucuların "hızlı başlat" ön yükleyicileri.
• Oyun mağazası istemcileri; oyun oynayacağınız zaman elle açmak yeterli.
• Fabrika çıkışlı yardım/kayıt uygulamaları ve deneme sürümü hatırlatıcıları.
• Birden fazla güncelleme denetleyicisi; aynı işi yapan üç ayrı süreç görmek çok yaygın.

Değişikliği ölçmek

Hissiyata güvenmemek için Olay Görüntüleyici'yi kullanıyorum: Uygulama ve Hizmet Günlükleri > Microsoft > Windows > Diagnostics-Performance > Operational. Buradaki 100 numaralı olaylar her açılışın süresini milisaniye cinsinden tutar; 101 ve 103 numaralı kayıtlar da açılışı geciktiren uygulama ve hizmeti isimle söyler. Temizlikten önce ve sonra iki değeri karşılaştırmak, neyin işe yaradığını netleştiriyor.

Bir uyarı: Hızlı Başlatma açıkken bilgisayar tam kapanmadığı için ölçümler yanıltıcı olabil