USB Portları Çalışmıyorsa Denemeniz Gereken Çözümler
Geçen yıl elimde bir laptop vardı; sol taraftaki iki USB portu bir sabah aniden ölmüştü. Fare çalışıyor, klavye çalışıyor, ama harici disk takınca hiçbir tepki yok. İlk tepkim "portlar gitti" demek oldu, sonra iki saatlik bir uğraşın ardından sorunun tek bir enerji yönetimi ayarında olduğunu gördüm. O günden sonra usb port sorunu ile karşılaştığımda hep aynı sırayı takip ediyorum: önce ucuz ve hızlı testler, sonra yazılım, en son donanım.
Bu sırayı takip etmenin sebebi basit. USB arızalarının büyük kısmı gerçek bir donanım hasarı değil; sürücü çakışması, güç kesme ayarı ya da tozla dolmuş bir port. Aşağıda kendi kullandığım yöntemi baştan sona anlatıyorum. Her adımda ne gördüğünüzü not almanızı öneririm, çünkü hangi adımda ne değiştiğini bilmek teşhisin yarısı.
Önce Sorunun Nerede Olduğunu Kesinleştirin
"USB çalışmıyor" cümlesi çok geniş. Sorun porta mı, kabloya mı, cihaza mı, yoksa işletim sistemine mi ait? Bunu ayırmadan yapılan her müdahale körlemedir. Ben üç basit çapraz test yapıyorum.
Çapraz test: cihaz, kablo, port
Şu üçlemeyi uygulayın:
- Aynı cihazı başka bir portta deneyin. Çalışıyorsa sorun o tek portta.
- Başka bir cihazı sorunlu portta deneyin. Bu da çalışmıyorsa port ya da denetleyici şüpheli.
- Kabloyu değiştirin. Özellikle harici disklerde ve telefonlarda arızanın en sık sebebi kablo. Gözle sağlam görünen bir kablonun içindeki veri hattı kopmuş olabilir; şarj eder ama veri taşımaz.
Bir de şu ayrımı unutmayın: Tüm portlar birden gitmişse tek tek portların bozulması pek olası değildir, muhtemelen yazılım tarafı ya da anakart üzerindeki denetleyici konuşuyor. Tek bir port ölmüşse fiziksel neden öne çıkar.
Fiziksel kontrol ve gerçek bir soğuk başlatma
Porta telefonunuzun fenerini tutup içine bakın. Metal temas dilinin eğilmiş olması, tıka basa toz, hatta kopmuş plastik parçası şaşırtıcı sıklıkta karşıma çıkıyor. Basınçlı hava ile temizleyin, kesinlikle iğne ya da tornavida sokmayın.
Ardından gerçek bir soğuk başlatma yapın. Windows'ta "yeniden başlat" ile "kapat" farklı şeylerdir; hızlı başlatma açıkken kapatmak aslında bir tür hazırda bekletmedir ve USB denetleyicisi tam sıfırlanmaz. Laptopu kapatın, şarjı çıkarın, sökülebilir bataryası varsa alın, güç düğmesine 20-30 saniye basılı tutun, sonra açın. Bu kadar basit bir işlemle düzelen onlarca vaka gördüm.
Güç bütçesi meselesi
Harici diskler, ışıklı klavyeler ve bazı adaptörler beklediğinizden fazla akım çeker. Portlu bir çoklayıcıya iki disk birden takıp "ikisi de görünmüyor" diyorsanız sorun port değil, güç. Kendi harici besleme girişi olan bir hub kullanın veya cihazları doğrudan laptopa takın. Aynı şekilde zayıf ya da orijinal olmayan bir şarj adaptörüyle çalışırken sistem kendini korumak için portlara verilen gücü kısabilir.
Yazılım Tarafını Sistemli Şekilde Temizleyin
Fiziksel taraf temizse sıra Windows'a geliyor. Burada rastgele ayar kurcalamak yerine belirli bir sıra izliyorum.
Aygıt Yöneticisi'nde denetleyicileri sıfırlama
Aygıt Yöneticisi'ni açın, "Evrensel Seri Yol denetleyicileri" başlığını genişletin. Yanında sarı ünlem işareti olan bir kayıt varsa hedefiniz o. Yok bile olsa şu yöntem işe yarar: listedeki tüm USB Kök Hub ve Ana Bilgisayar Denetleyicisi girdilerini tek tek kaldırın ve bilgisayarı yeniden başlatın. Windows açılışta bunları yeniden bulup temiz şekilde kurar. Klavye ve fareniz USB ise işlem sırasında geçici olarak yanıt vermeyeceğini bilin; dokunmatik yüzeyi veya dahili klavyeyi kullanabildiğinizden emin olun.
Bir diğer klasik: menüden "Görünüm > Gizli aygıtları göster" seçeneğini işaretleyin. Yıllar içinde takılıp çıkarılmış hayalet aygıtlar birikince yeni cihazlara sürücü ataması bozulabiliyor. Soluk görünen eski USB girdilerini temizlemek bazı inatçı vakaları çözüyor.
"Güç tasarrufu için bu aygıtı kapat" tuzağı
Benim başımdaki asıl suçlu buydu. Her USB Kök Hub'ın özelliklerinde Güç Yönetimi sekmesi vardır ve orada "Güç tasarrufu için bilgisayarın bu aygıtı kapatmasına izin ver" seçeneği bulunur. Bunu kaldırın. Ayrıca denetim masasındaki güç planı ayarlarında USB seçmeli askıya alma özelliğini devre dışı bırakın. Özellikle harici disklerin bir süre sonra kaybolması, farenin uykudan dönünce çalışmaması gibi belirtiler doğrudan bunlarla ilgili. Batarya ömrü konusunda ödün vermek istemiyorsanız yalnızca prize takılıyken bu ayarı kapalı tutmayı da seçebilirsiniz.
Sürücüler, yonga seti ve BIOS
Windows'un genel USB sürücüleri çoğu zaman yeterlidir, ama laptop üreticisinin sitesindeki yonga seti (chipset) sürücüsü ayrı bir konu. Temiz kurulum yapılmış bir makinede yonga seti sürücüsü eksikse USB 3 portları hiç görünmeyebilir. Sürücü güncellemenin doğru yolu üzerine sitede ayrıntılı bir rehber var, oradaki sırayı takip etmenizi öneririm.
BIOS/UEFI tarafında da iki şeye bakın: USB denetleyicisinin etkin olup olmadığı ve varsa "Legacy USB Support" ayarı. Bazı güncellemelerden sonra bu ayarların sıfırlandığını gördüm. BIOS'ta portlar çalışıyor ama Windows'ta çalışmıyorsa donanım büyük ölçüde sağlamdır; bu tek başına çok değerli bir bilgi.